Zgjedhja e Gjermanisë

George Soros George Soros
Publikuar: 15.04.2013 - 22:27

Frankfurt - Kriza e euros tashmë e ka transformuar Bashkimin Evropian prej një asociacioni vullnetar të shteteve të barabarta në një marrëdhënie kreditor-huamarrës, së cilës marrëdhënie nuk mund t’i shmangen lehtë. Pozicioni i kreditorëve për të humbur shuma të mëdha do të duhej ta bënte një shtet anëtar të dilte prej unionit monetar, e janë huamarrësit ata që po u nënshtrohen politikave që thellojnë depresionin e tyre, rëndojnë barrën e borxhit dhe vihen në pozitë të sikletshme. Si rezultat i kësaj, tani kriza rrezikon ta kërcënojë vetë Bashkimin Evropian. Kjo do të ishte një tragjedi me përmasa historike, të cilën mund ta parandalojë vetëm lidershipi gjerman.Shkaqet e krizës nuk mund të kuptohen si duhet pa e njohur mirë krisjen fatale të euros. Duke krijuar një bankë të pavarur qendrore, shtetet anëtare janë bërë të varura prej një monedhe të cilën nuk mund ta kontrollojnë. Së pari, edhe autoritetet, edhe pjesëmarrësit tregtarë i trajtuan të gjitha bondet e qeverive sikur të ishin të prekshme prej rrezikut, duke krijuar një stimul pervers për bankat për t’u mbështetur në bonde të ligshta. Kur kriza greke vuri në pah rrezikun e plasaritjes, tregjet financiare reaguan sikur po bëhej fjalë për një krisje të ekonomive të botës së tretë. Si rezultat, vendet e rrasura në borxh deri në fyt u trajtuan sikur ishin vetëm ato përgjegjëse për fatkeqësinë e tyre, dhe nuk u korrektua defekti strukturor i euros.

Kur të kuptohet kjo, zgjidhja praktikisht e sugjeron veten. Kjo mund të përmblidhet me një fjalë të vetme: eurobondet.

Po t’u lejohej vendeve që tani janë lidhur me Paktin Fiskal të BE-së të konvertonin gjithë stokun e borxhit qeveritar në eurobonde, ndikimi pozitiv do të ishte pothuajse një mrekulli. Do të zhdukej rreziku nga ndarja e pakove stimuluese. Letrat me vlerë do të përjetonin një nxitje të menjëhershme, sikur do të bënin edhe buxhetet e vendeve të zhytura në borxhe.

Italia, për shembull, do të kursente 4 për qind të GDP-së së saj, buxheti i saj do të arrinte në tepricë; dhe stimulimi fiskal do ta zëvendësonte shkurtimin buxhetor. Si rezultat i kësaj, do të rritej ekonomia italiane, dhe do të binte shkalla e borxhit të saj. Shumica e problemeve financiare do të zhdukeshin si flluska në ajër. Do të ishte si një zgjim prej një ankthi.

Në pajtim me Paktin Fiskal, shtetet anëtare do të lejoheshin të lëshonin eurobonde të reja vetëm sa për t’i zëvendësuar të pjekurat; me kalimin e viteve, shuma e jashtëzakonshme e borxhit do të reduktohej gradualisht në gjashtëdhjetë për qind të GDP-së. Nëse një shtet anëtar do të kërkonte borxhe shtesë, do të huazonte vetëm në emër të vetin. Duhet ta pranojmë se Pakti Fiskal ka nevojë për disa modifikime për të siguruar se ndëshkimet për moszbatim janë automatike, dhe për të nxitur e jo dëmtuar kredibilitetin. Një Pakt Fiskal më i rreptë praktikisht do t’i eliminonte rreziqet e moszbatimit të zotimeve.

Kështu, eurobondet nuk do ta shkatërronin rejtingun kreditor të Gjermanisë. Përkundrazi, do të krahasoheshin në favor të vetin me bondet e Shteteve të Bashkuara, Mbretërisë së Bashkuar dhe Japonisë.

Që ta kemi të qartë, eurobondet nuk janë ilaç për të gjitha sëmundjet. Shtytja që do të buronte prej eurobondeve mund të mos jetë e mjaftueshme për të siguruar rimëkëmbje; stimuj  shtesë fiskalë dhe/ose monetarë mund të kërkoheshin. Po sikur të kishim vetëm këtë problem, do të ishte një luks i madh. Halli është se eurobondet nuk do të mund të eliminonin divergjencat e konkurrencës. Shtetet individuale ende do të duhej të ndërmerrnin reforma strukturore. BE-së gjithashtu do t’i duhej një union bankar për ta bërë marrjen e kredisë me kushte të barabarta për secilin anëtar. (Pakoja e shpëtimit të Qipros e bëri këtë nevojë edhe më akute, sepse e bëri këtë fushë edhe më të pabarabartë.) Por pranimi prej Gjermanisë i eurobondeve do ta transformonte atmosferën, dhe do t’i lehtësonte reformat e nevojshme.

Fatkeqësisht, Gjermania pa u lëkundur vazhdon t’i kundërshtojë eurobondet. Qëkur kancelaria Angela Merkel përdori veton ndaj kësaj ideje, ajo më nuk është marrë në konsideratë. Publiku gjerman nuk e di se duke dhënë pajtimin për eurobondet, do të pakësohej rreziku dhe kostoja, sesa të bëhet vetëm minimumi për ruajtjen e euros.

Gjermania gëzon të drejtën për t’i refuzuar eurobondet. Por ajo nuk e ka të drejtën t’i parandalojë vendet e zhytura thellë në borxhe prej shmangies së mjerimit, duke ia zgjatur dorën njëri-tjetrit dhe duke nisur lëshimin e eurobondeve. Është befasi që lëshimi i eurobondeve prej një eurozone më pak gjermane, prapëseprapë do të shkonte në favor të bllokut evropian kundrejt bondeve të SHBA-së, Britanisë dhe Japonisë.

Arsyeja është e thjeshtë. Meqë i gjithë borxhi i akumuluar dominohet në euro, kjo ndikon që dallimi të jetë i madh nëse një vend i vetëm do të dilte prej bllokut. Nëse Gjermania do të dilte, euroja do të zhvlerësohej. Vendet huamarrëse do ta rikthenin konkurrencën. Borxhi i tyre do të shlyhej në afate reale, dhe nëse do të lëshoheshin eurobondet, do të zhdukej kërcënimi i moszbatimit të zotimeve. Borxhi i tyre menjëherë do të bëhej i qëndrueshëm.

Në të njëjtën kohë, shumica e barrës së obligimeve do t’u binte vendeve që do ta linin euron. Eksportet e tyre do të ishte më pak konkurruese, dhe do të llogaritnin në konkurrencën e ashpër që eurozona ka krijuar në tregjet e tyre të brendshme. Do të humbnin edhe për shkak të zotimeve të tyre të pamatura, sikur do të humbnin shumë prej investimeve të dominuara në euro.

Përkundrazi, nëse Italia do ta linte eurozonën, barra e borxhit të saj e dominuar në euro, do të bëhej e paqëndrueshme dhe do të duhej ristrukturuar, duke e zhytur në kaos sistemin financiar global. Pra, nëse dikush duhet të dalë, ajo duhet të jetë Gjermania, e jo Italia.

Është rast fort i mirë për Gjermaninë të vendosë nëse dëshiron t’i pranojë eurobondet ose ta lërë eurozonën, por është edhe më pak e kristalizuar se cila prej dy alternativave do të ishte më e mirë për vendin. Vetëm elektorati gjerman është i thirrur për ta vendosur.

Nëse sot do të mbahej një referendum në Gjermani, mbështetësit e daljes nga eurozona do të fitonin. Por një fushatë më intensive do të mund ta ndërronte mendjen e njerëzve. Do ta mësonin se kostoja e Gjermanisë për autorizimin e eurobondeve së tepërmi është ekzagjeruar, dhe do të nënvlerësohej kostoja e daljes prej eurozonës.

Problemi është se Gjermania nuk është detyruar të zgjedhë. Ajo mund të bëjë shumë më shumë sesa minimumi për të ruajtur euron. S’do mend se kjo është zgjedhja e preferuar e Merkelit, së paku derisa të kryhen zgjedhjet e ardhshme.

Evropa përfundimisht do ta kishte më të lehtë nëse Gjermania do të bënte një zgjedhje përfundimtare ndërmjet eurobondeve dhe një daljeje prej eurozonës, pavarësisht rezultatit; në të vërtetë, edhe Gjermania do ta kishte më mirë. Gjendja është shkatërruese dhe në planin afatgjatë, detyrimisht do të bëhet e paqëndrueshme. Një dezintegrim i çrregullt që do të rezultonte me akuza e kundërakuza dhe pretendimet e padefniuara, do ta sillnin Evropën në derexhe më të keqe sesa që ishte kur ajo iu përvol eksperimentit të guximshëm të bashkimit. S’ka fije dyshimi se kjo nuk është në interes të Gjermanisë.



(Autori është shef i menaxhmentit të Fondit Soros dhe shef i Fondacioneve për Shoqëri të Hapur. Ai është autor i shumë librave, përfshirë “Alkimia e financave” dhe “Paradigma e re e tregjeve financiare: Kriza kreditore e vitit 2008 dhe kuptimi i saj”. Autori e ka shkruar këtë kolumne ekskluzivisht për “Këndin evropian të Kohës”. Kjo rubrikë është produkt i bashkëpunimit të “Kohës Ditore” me Zyrën e BE-së në Kosovë, me qëllim të stimulimit të debatit rreth BE-së dhe perspektivës së Kosovës në BE).

 

Ardiani16.04.2013/08:57

Huh ... Eh mbasi ti e paske analizu "zgjidhjen" gjermane pa "Interes" personal ather po u dashka me te ndegju.... Po fatmirsishte gjermant e dine mire per veti se qka eshte mire per ta e qka per Ty ,personalisht ....