Pesë rekomandime për IBM-në

Lumir Abdixhiku Lumir Abdixhiku
Publikuar: 22.12.2012 - 19:55

Institucionet tona duhet të insistojnë në pesë hapa kryesorë: 1) që i gjithë territori i Kosovës të trajtohet si zonë e unifikuar doganore; 2) që mos të lirohet asnjë grup etnik nga obligimet kushtetuese tatimore, hiç se hiç të përmenden llojet e maunave që mund të kalojnë pa doganë, siç bëhet së fundi; 3) mbledhjen e të hyrave të mos e bëjë asnjë institucion tjetër përveçse Doganat e Republikës së Kosovës; 4) të gjithat të hyrat kufitare të përfundojnë vetëm në buxhetin e Kosovës; dhe 5) shpërndarja e të hyrave nga buxheti i Kosovës për veriun të mos bëhet sipas ndonjë formule detyruese që mbështetet në burimin e të hyrave, por në bazë të politikave zhvillimore të Qeverisë. Mosbërja e njërit prej këtyre pesë hapave zhbën dhe godet gjithë bazën kushtetuese e ligjore të Kosovës, si dhe  vetë Pakon e Ahtisaarit

 

 I ndodhur në mes të skandaleve që nuk po ndalen asnjëherë, në pamundësi të absorbimit të dozës shokuese që na prodhohet herë prej njërit e herë prej tjetrit, i pahabitur tanimë nga çfarëdo që e nesërmja politike mund të sjellë, shpesh e gjej veten në pamundësi të rangimit të dëmeve që ky stil antiqeverisës na i sjell. Shpesh nuk arrij të rendisë se çfarë është më skandaloze, më e turpshme e më e rëndë, një vjedhje prej 1.4 milionësh që nuk bën dorëheqjen e një ministri, apo një ikje skandaloze nga Kosova e një ish-kryetari komune të dënuar me burgim? Një nepotizëm i shfrenuar nga përgjimet që prapë kalon pa gjykim, apo një gënjeshtër publike rreth përgjimit? E sapo t’i afrohem listës së intensiteteve të skandaleve del një tjetër Xhabir-politikan që e “sjell e pështjell” gjithë mundin rangues duke prodhuar një tjetër skandal, diçka si ikja e tre të dënuarve, përkundër të qenit nën arrest shtëpiak e mosdhënia e përgjegjësisë prej askujt. Ky skandal më pas del se është edhe më i rëndë, edhe më i mbrapshtë, edhe më i turpshëm nga gjithë të tjerët. Shpesh mendoj se sikur skandalet të ishin produkte që mund të shiteshin e eksportoheshin jashtë vendit, besoni se Kosova sot do të kishte një suficit impresiv tregtar. Por ja që skandaleve hair kush nuk u sheh, e me to do të merremi vetëm ne të shkretët.

 

E meqenëse jam tek eksportet dhe relacionet me jashtë, nuk kam se si të mos përmend marrëveshjen e fundit për pikat kufitare/pikat administrative (varësisht se nga cila anë e kufirit je) dhe dy deklaratat kundërthënëse të dy kryeministrave që megjithatë nuk dinë për çfarë janë marrë vesh. Derisa i yni argumenton se më në fund i kemi dhënë përgjigje pjesërisht njërit prej problemeve thelbësore në vend, informalitetit nga veriu, ai i palës serbe kërcënon me tërheqje nga bisedimet po u bë ashtu siç themi ne. Pra, kemi një situatë me dy qëndrime që nuk e durojnë njëra-tjetrën.

 

Do të ishte fare i lehtë kuptimi i përmbajtjes së marrëveshjes sikur të kishte fillimisht një marrëveshje të shkruar, sikur e njëjta më pas të merrte pëlqimin e kosovarëve nëpërmjet Parlamentit (meqë supozohet se është ndërkombëtare) dhe sikur në fund të bëhej transparente për çdo palë me interes. Por ja që siç ndodh shpeshherë me marrëveshjet që nuk  shkojnë në favor as të njërës e as të palës tjetër, ato jo që nuk bëhen publike, por as nuk miratohen në Parlament e besa as nuk jepen në letër. E përderisa janë llafe e muhabete darkash të përcjella me verë të kuqe, Zoti e di se çfarë përmbajnë.

 

Patjetër që dua t’i besoj Qeverisë sime, ndonëse e njëjta më ka dhënë çdo arsye për t’i dyshuar kredibilitetin e reputacionin (kujto ndër të tjerash edhe gënjeshtrën pas përgjimeve); por them se nëse “parashikimet ogurzeza” e “paranojat destruktive” që dikush mund t’i ketë janë të pavend, e nëse më në fund Kosova do të mbledhë të hyra doganore edhe nga veriu, atëherë kosovarët duhet t’u japin çdo kredit bartësve të këtij procesi; hallall ju qoftë. Por nëse pretendimet e palës serbe dalin si të sakta, e këto pretendime thonë se të hyrat në veri nuk duhet të shkojnë tek institucionet e Kosovës, por tek serbët e veriut, atëherë ne kemi një problem esencial. Ky problem prek Kushtetutën e Kosovës, ligjet e Kosovës, Pakon e Ahtisaarit dhe në fund vetë logjikën ekonomike e politike tonën.

 

E para, problemi prek Kushtetutën e Kosovës, meqë, sipas Kapitullit 19, Nenit 119, Pikës 8, “secili person është i obliguar të paguajë tatimet dhe kontributet e tjera të parapara me ligj”, prandaj çdo trajtim i dyfishtë i qytetarëve të Republikës së Kosovës e që në esencë ka faljen e lirimin në fjalë është trajtim antikushtetues. Në këtë vijë pretendimet e Daçiqit se serbët e veriut lirohen nga obligimet doganore, po të ishin të vërteta do të ishin dhe antikushtetuese për ne. Të njëjtat ose bëjnë një marrëzi deklarative të “Sllobës së Vogël” që njihet për gafa si këto, ose bëjnë një shkelje të Kushtetutës nga të tanët. Dëshiroj të besoj se është e para.

 

E dyta, problemi prek ligjet në fuqi, në rend të parë Kodin Doganor të Kosovës, i cili e trajton territorin e Kosovës si një njësi doganore; Neni 3. Pika 1 thotë: “Legjislacioni doganor i Republikës se Kosovës do të zbatohet në mënyrë unike në tërë Kosovën”; pra me fjalë të tjera me kornizën e tanishme ligjore trajtimi i dyfishtë për rajone të caktuara është antiligjor. Antiligjore do të jetë edhe mbledhja e të hyrave nga një institucion i tretë, siç edhe po përflitet nëpër korridoret e ndërkombëtarëve. Kjo palë e tretë sipas këtyre zërave do të ishte EULEX-i, i cili pasi të ketë mbledhur të hyrat në vend të Doganës së Kosovës, do t’ua përcillte strukturave paralele në veri. Përveçse Kosova ka më së paku nevojë për paralelizëm të ri, një ide e tillë them se është antiligjore, meqë Neni 9, Pika 1 e Kodit Doganor thekson se “Dogana është i vetmi institucion në Kosovë, i cili ka kompetencë për të kryer detyra doganore dhe detyra tjera që i caktohen Doganës nga Qeveria e Kosovës” dhe se sipas Pikës 2 të po të njëjtit nen “të gjitha detyrimet doganore dhe taksat e mbledhura nga Dogana do të depozitohen në buxhetin e Kosovës”. Pra, ka vetëm një institucion dhe vetëm një destinacion ku duhet të përfundojnë të hyrat e mbledhura në 11 mijë kilometrat katrorë të Kosovës, dhe ky institucion është Dogana e ky destinacion është vetëm buxheti i Kosovës.

 

E treta duhet bërë të qartë se çfarëdo shpërndarjeje e të hyrave të mbledhura në veri me ndonjë formulë parapërcaktuese për alokimin e tyre përveçse zhbën një mori ligjesh në Kosovë, zhbën edhe vetë Pakon e Ahtisaarit. Kujtoj se Aneksi 3 i Pakos së Ahtisaarit, që merret me decentralizimin, saktësisht Neni 8, që merret me financat lokale, në Pikën 2 thotë se “komunat nuk do të vënë apo mbledhin tarifa doganore, tatime në të ardhura të personave fizikë dhe juridikë, TVSh-në dhe detyrimet e akcizës, tatime në kapital, përveç tatimit në pronën e paluajtshme që gjendet brenda komunës apo tarifa të tjera ekuivalente me detyrimet dhe tatimet e tilla”. Nuk di se çfarë mund të jetë më e qartë se kaq, madje me gjithë 24,349 fjalët e Pakos nuk gjendet as edhe një e vetme që definon trajtimin doganor të dyfishtë për çfarëdo komune apo për çfarëdo rajoni të Kosovës. Nëse kështu, atëherë pse të zhbëhet Pakoja?! Madje qëndrimi tolerant i yni që po na shfaqet së fundi edhe prej politikanëve vendorë sa më bëhet befasues aq edhe i frikshëm. Befasues, meqë ne mbajmë qëndrime qysh në start tolerante (të cilat më pas duhet t’i negociojmë) dhe i frikshëm meqë fotografia se si mund të përfundojë pakoja gjithëpërfshirëse kur të hapet duket mjaft e zymtë. Ne duhet të insistojmë në mos hapje të pakos!

 

Por edhe sikur të kishte bazë kushtetuese, ligjore e mbikëqyrëse, nuk ka as edhe një arsye të vetme ekonomike për stimulim të konkurrencës së pabarabartë. Së pari, lirimi nga mospagesa, sikur të jetë i vërtetë, do të krijonte një zonë të lirë ekonomie. Për një Kosovë që ka probleme ashtu kështu serioze me mungesë të konkurrencës, një hap i tillë do të nënkuptonte rritje të pabarazisë në trajtim; gjithmonë duke favorizuar bizneset në veri në kurriz të atyre poshtë Ibrit. Kujtoj se vetëm në vitin 2012 konkurrenca e padrejtë është shfaqur si barrierë thelbësore në të bërit biznes, prandaj çdo ushqim i saj është ecje regresive. Së dyti, sikur serbet e veriut të detyrohen të paguajnë  obligimet natyrore, por se të njëjtat nuk prekin buxhetin e Kosovës, pra me një formulë të proporcionalitetit i kthehen prapë veriut, atëherë ne përveçse kemi hapur Pakon,  kemi filluar ndërtimin e themeleve të një autonomie financiare, e cila lehtësisht mund të përfundojë në një autonomi e pavarësi kuvendare e shtetërore. E derisa hapja e Pakos humb dhe shemb konceptin shtetndërtues të Kosovës, pavarësia financiare  largon veriun edhe më shumë nga Kosova.

 

Në vend të kësaj, institucionet tona duhet të insistojnë në pesë hapa kryesorë: 1) që i gjithë territori i Kosovës të trajtohet si zonë e unifikuar doganore; 2) që të mos lirohet asnjë grup etnik nga obligimet kushtetuese tatimore, hiç se hiç të përmenden llojet e maunave që mund të kalojnë pa doganë, siç bëhet së fundi; 3) mbledhjen e të hyrave të mos e bëjë asnjë institucion tjetër përveçse Doganat e Republikës së Kosovës; 4) të gjithat të hyrat kufitare të përfundojnë vetëm në buxhetin e Kosovës; dhe 5) shpërndarja e të hyrave nga buxheti i Kosovës për veriun të mos bëhet sipas ndonjë formule detyruese që mbështetet në burimin e të hyrave, por në bazë të politikave zhvillimore të Qeverisë. Mosbërja e njërit prej këtyre pesë hapave zhbën  dhe godet gjithë bazën Kushtetuese e ligjore të Kosovës e vetë Pakon e Ahtisaarit.

hoshimini sajgon23.12.2012/10:40


Lumir po ta them me sinqeritetin me te math se je ne nivel dhe shkrimet tuaja jan trajtime te larta shkencore dhe akademike.
Te lumte per artikullin qe nuk ke kujt te ja qojshe.
Suksese ne profesion dhe shkence.

LlapiPodujeve22.12.2012/23:48

BRAVO LUMIR,NE KETE ARTIKULL GJITHËÇKA KE PASQYRUAR SAKT PER TE KUPTUAR ÇDO QYTETAR SHQIPTAR QE JA DON TE MIREN KETI VENDI.

Elioti22.12.2012/21:08

Fenomenal i nderuari Lumir nese e lexojn keta baloshat ton qe kam frig qe as qe eshte duka jav ni per kete. Dhe pikerisht maunat jan edhe biznes i tyre qe kan perfituar tash e 13 vite.....

stomatologu22.12.2012/20:17

I nderuar Lumir,une percjell gazeten B92 dhe aty shof se definitivisht pjesa veriore eshte pavarsuar nga Kosova .Deri tani pjesa veriore i ka shkaktuar deme qindra milioneshe Serbise shiko INSAJDER nga B92 duke i ikur doganes ,akcizes dhe TVSH,e tani keto humbje me nuk do ti ket Serbia sepse qeveria jone po ja pamundeson matrapazeve serb te manipulojne me qeverine e serbise.Kjo qeveri me duket sikur Miloshevici, qe kapitulimin ne vitin 1999 e pat shpallur fitore ndaj NATOs