Përse Gjermania duhet të udhëheqë apo të largohet

George Soros George Soros
Publikuar: 13.09.2012 - 19:27

New York, 10 shtator – Evropa ka qenë në një krizë financiare që nga viti 2007. Kur falimentimi i “Lehman Brothers” vuri në rrezik institucionet financiare, kreditë private u zëvendësuan nga kreditë e shtetit, duke e zbuluar një të metë të panjohur të euros. Duke e transferuar të drejtën e tyre për të shtypur para tek Banka Qendrore Evropiane, shtetet anëtare e vunë veten përballë rrezikut të falimentimit, ashtu si edhe shtetet e botës së tretë, që kishin borxhe të mëdha në valutë të huaj. Bankat komerciale, përplot me obligacione qeveritare të shteteve më të dobëta, hasën në probleme të likuiditetit. Një paralele mund të tërhiqet midis krizës aktuale të euros dhe krizës ndërkombëtare bankare të vitit 1982. Atëherë Fondi Monetar Ndërkombëtar e shpëtoi sistemin global bankar, duke dhënë hua sasi të mjaftueshme parash për shtetet me borxhe të mëdha; falimentimi u shmang, por pasojë ishte një depresion afatgjatë. Amerika Latine pësoi një dekadë të humbur.

Gjermania sot e ka të njëjtin rol si FMN-ja gjatë asaj kohe. Rrethanat dallojnë, por efekti është i njëjti. Kreditorët janë duke e përqendruar tërë barrën e përshtatjes tek shtetet me borxhe, duke i ikur përgjegjësisë që kanë.

Kriza e euros është një përzierje komplekse e problemeve me sistemin bankar dhe borxhet shtetërore, ashtu si edhe divergjencave në peformansën ekonomike, të cilat u kanë dhënë hapësirë jobalancimeve në bilancin e pagesave të shteteve të eurozonës. Autoritetet nuk e kuptuan kompleksitetin e krizës, e lëre më të gjejnë zgjidhje. Për këtë arsye ata u munduan të blinin kohë.

Zakonisht një gjë e tillë funksionon. Stoqet financiare kalojnë dhe autoritetet realizojnë profit mbi ndërhyrjen e tyre. Por jo edhe këtë herë, për shkak se problemet financiare ishin të kombinuara me një proces të dezintegrimit politik.

Kur u krijua Bashkimi Evropian, ai paraqiste një mishërim të shoqërisë së hapur – një bashkim vullnetar i shteteve të barabarta, që hoqi dorë nga një pjesë e sovranitetit për të mirën e përbashkët. Kriza e euros tani është duke e kthyer BE-në në diçka krejt ndryshe, duke i ndarë shtetet anëtare në dy klasa – kreditore dhe debitore – dhe duke ua dhënë rolin prijës kreditorëve.

Si shteti më i fuqishëm kreditor, Gjermania ka dalë në krye. Shtetet borxhlinje zakonisht paguajnë premi të konsiderueshme risku, për financimin e borxhit të tyre qeveritar. Kjo pasqyrohet në koston e tyre të financimit në përgjithësi. Për të vështirësuar gjërat, “Bundesbanka” mbetet e përkushtuar ndaj një doktrine të demoduar monetare, që bazohet në përvojën traumatike gjermane me inflacionin. Si rezultat i kësaj, ajo njeh vetëm inflacionin si kërcënim për stabilitetin, duke shpërfillur deflacionin, që paraqet kërcënimin e njëmendtë sot. Për më tepër, insistimi i Gjermanisë për masa kursimi për shtetet me borxhe mund të bëhet shumë lehtë kundërproduktiv, duke e rritur përqindjen e borxhit, pasi që GDP-ja bie.

Ekziston rreziku i vërtetë që Evropa me dy drejtime të bëhet dukuri e përhershme. Si resurset humane ashtu edhe ato financiare do të tërhiqen në qendër, duke e lënë periferinë në varfëri. Por periferia po vlon nga pakënaqësia. Tragjedia e Evropës nuk është rezultat i një komploti të ligë, por në vend të kësaj rrjedh prej mungesës së politikave koherente. Ashtu si edhe në tragjeditë antike greke, keqpërceptimet dhe mungesa e mirëkuptimit kanë pasur pasoja të paqëllimshme, por vendimtare.

Gjermania, si shteti më i madh kreditor, e ka rolin prijës, por refuzon që të marrë përgjegjësi shtesë. Si rezultat i kësaj, secila mundësi për zgjidhjen e krizës ka dështuar. Kriza u përhap prej Greqisë tek shtetet e tjera me deficite, duke e vënë në fund në pikëpyetje vetë mbijetesën e euros. Pasi që shpërbërja e euros do të kishte shkaktuar dëme të mëdha, Gjermania gjithnjë e bën minimumin e domosdoshëm për ta mbajtur të bashkuar.

Pak kohë më parë kancelarja gjermane, Angela Merkel, e ka mbështetur presidentin e BQE-së, Mario Draghin, duke e lënë të izoluar presidentin e “Bundesbankës”, Jens Weidmannin. Kjo do t’ia mundësojë BQE-së që t’i vërë kapak kostove të huamarrjes së shteteve që i nënshtrohen programit të kursimit nën mbikëqyrjen e Treshes (FMN-ja, BQE-ja dhe Komisioni Evropian).

Kjo do ta shpëtojë euron, por paraqet në të njëjtën kohë një hap drejt ndarjes së përhershme të Evropës në debitorë dhe kreditorë.

Debitorët pritet që ta hedhin poshtë Evropën me dy drejtime herët apo vonë. Po qe se euroja shpërbëhet në mënyrë të pakontrolluar, atëherë tregu i përbashkët dhe BE-ja do të shkatërrohen, duke e lënë Evropën në gjendje më të keqe, sesa që ishte kur filluan përpjekjet e bashkimit. Sa më e vonshme të jetë shpërbërja, aq më i keq do të jetë rezultati përfundimtar. Për këtë arsye, ka ardhur koha që të shqyrtohen alternativat, të cilat deri pak kohë më parë do të kishin qenë të paimagjinueshme.

Sipas mendimit tim, rruga më e mirë është që Gjermania të bindet ose të vihet në krye të unionit politik me ndarje të njëmendtë të barrës, ose të largohet nga euro.

Pasi që i tërë borxhi i grumbulluar është në euro, ka rëndësi se kush mbetet në krye të unionit monetar. Po qe se Gjermania largohet, euro do të zhvleftësohej. Shtetet me borxhe do ta kthenin konkurrencën; borxhi i tyre do të ulej dhe me BQE-në nën kontrollin e tyre rreziku i falimentimit do të zhdukej dhe kostot e huamarrjes do të binin në nivele të krahasueshme me ato në Britani të Madhe.

Shtetet kreditore, për dallim prej kësaj, do të pësonin humbje në investimet në euro, duke hasur në konkurrencë më të ashpër brenda nga anëtarët e tjerë të eurozonës. Përmasat e humbjeve të shteteve kreditore do të vareshin nga niveli i zhvleftësimit.

Pas zhvendosjeve fillestare, rezultati përfundimtar do të përmbushte ëndrrën e John Maynard Kejnsit për një sistem ndërkombëtar valutash, në të cilin si kreditorët, ashtu edhe debitorët e ndajnë përgjegjësinë për ruajtjen e stabilitetit. Dhe Evropa duhet të shmangë depresionin.

I njëjti rezultat do të arrihej, me më pak kosto për Gjermaninë, po qe se Gjermania vendos të sillet si prijëse. Një gjë e tillë do të nënkuptonte zbatimin e unionit të propozuar bankar evropian; krijimin e një terreni të njëjtë midis shtetesh dhe konvertimin e tërë borxhit në euro-obligacione.

Pa marrë parasysh se a vendos Gjermania të udhëheqë apo të largohet; secila alternativë do të ishte më e mirë sesa krijimi i një Evropë të paqëndrueshme me dy drejtime.



(Autori është kryetar i Fondit Soros dhe Institutit për Shoqëri të Hapur. Ky vështrim është shkruar për rrjetin e gazetarisë botërore “Project Syndikate”, pjesë e të cilit është edhe “Koha Ditore”)