Gjeniu 16 vjeçar krijon test për kancerin e pankreasit

Publikuar: 15.02.2013 - 09:37

Merilend, 15 shkurt - Jack Andraka krijoi njė analizė tė thjeshtė qė mund tė zbulojė kancerin pankreatik nė fazėn e hershme tė zhvillimit, raportoi “Zėri i Amerikės” nė shqip.

Kanceri pankreatik ėshtė njė nga format mė vdekjeprurėse tė kancerit. Vitin e kaluar mė shumė se 250 mijė njerėz nė mbarė botėn humbėn jetėn nga kjo sėmundje dhe kjo shifėr ėshtė nė rritje. Por kohėt e fundit, njė nxėnės 16-vjeēar nė Merilend krijoi njė analizė tė thjeshtė qė mund tė zbulojė kancerin pankreatik nė fazėn e hershme tė zhvillimit - njė pėrparim qė premton diagnozė dhe trajtim mė tė efektshėm. Shkencėtari i ri i talentuar, i cili ishte i ftuar nga zonja e parė Michelle Obama nė fjalimin mbi gjendjen e vendit tė Presidentit, po e nis karrierėn e tij nė mėnyrė shumė premtuese.

Jack Andraka fitoi ēmimin e parė nė Panairin Ndėrkombėtar tė Shkencės dhe Inxhinierisė “Intel”, konkursi mė i madh nė botė pėr shkencėn midis shkollave tė mesme, i zhvilluar vitin e kaluar nė Pitsburg, tė Pensilvanisė.

Gėzimi i tij ėshtė i kuptueshėm. 16-vjeēari, banor i Merilendit, ėshtė personi mė i ri nė moshė qė fiton ēmimin prej 75 mijė dollarėsh, duke mundur mė shumė se 1 mijė e 500 studentė nga 70 vende.

Fitorja e Jack-ut vjen pas njė interesimi tė pėrhershėm ndaj shkencės, qė prindėrit e tij e kanė inkurajuar dhe pėr tė cilin frymėzohej nga vėllai i tij, fitues i Panairit Intel tė vitit 2010. Jack ndjek shkollėn e mesme Glen Burnie.

Ai fitoi konkursin vitin e kaluar pėr zhvillimin e njė analize tė thjeshtė dhe tė lirė qė zbulon kancerin pankreatik nė fazė tė hershme, diēka pėr tė cilėn i lindi interesi pas humbjes prej sėmundjes tė njė miku tė ngushtė tė familjes.

"U futa nė internet dhe zbulova se 85 pėr qind e rasteve tė kancerit pankreatik diagnostikohen me vonesė, kur i sėmuri ka mė pak se 2 pėr qind mundėsi pėr tė mbijetuar dhe mendova: “Kjo nuk ėshtė e drejtė. Duhet tė jemi nė gjendje tė bėjmė diēka pėr kėtė."

Jack Andraka vendosi tė vepronte. Ai pėrdori sėrish internetin dhe mėsoi se njerėzit me kancer tė pankreasit kanė nė gjakun e tyre nivele tė larta tė njė proteine tė quajtur mesothelin.

Duke pėrdorur njė laborator tė Universitetit Johns Hopkins nė Baltimorė, ai zhvilloi njė sensor tė thjeshtė letre qė mund tė zbulojė pėrmbajtjen e mesothelinės nė njė pikė tė vetme tė gjaku apo urine, duke sinjalizuar kėshtu praninė e kancerit pankreatik mė herėt se sa ishte e mundur me analizat e mėparshme.

Analiza e Jack-ut ėshtė 90 pėr qind i saktė.

"Ky sensor ėshtė 400 herė mė i ndjeshėm, 168 herė mė i shpejtė dhe mė shumė se 26 mijė herė mė pak i shtrenjtė. Ai kushton tre cent pėr provė dhe duhen vetėm pesė minuta pėr ta kryer."

Dr. Anirban Maitra i Universitetit Johns Hopkins ishte i vetmi nga 200 studiuesit qė iu pėrgjigjėn pozitivisht e-mailit tė dėrguar nga Jack-u pėr tė pėrshkruar projektin e tij.

"Mė duhet ta pranoj se fillimisht u habita shumė qė ishte njė 15-vjeēar qė kishte shkruar atė mesazh. Doja ta takoja kėtė tė ri padyshim tė talentuar dhe tė shihja se pėr ēfarė donte tė bisedonte, prandaj e ftova pėr njė intervistė. Ai ishte shumė mbresėlėnės."



Nė vitin 2011, Dr Maitra i dha Jackut njė vend nė laboratorin e tij, ku ai punoi pėr shtatė muaj, duke pėrfunduar projektin e tij tė vlerėsuar me ēmimin prestigjoz.

Ai ka marrė tė drejtėn e autorit pėr sensorin e kancerit pankreatik dhe ėshtė duke punuar pėr ta zhvilluar nė njė analizė tė thjeshtė laboratorike pėr t’u pėrdorur nė masė.

Jack flet nė konferenca tė teknologjisė nėpėr botė, si diskutimet e njohura TED. Ai u ftua nga ish-presidenti Bill Klinton pėr tė marrė pjesė nė takimin e vitit tė kaluar tė Iniciativės Globale Klinton.

Dr. Maitra, qė i dha atij mundėsinė tė punojė nė laborator,  nuk ėshtė i befasuar nga fama qė ka arritur ky i ri.

"Jack Andraka ėshtė njė emėr qė do ta dėgjoni nė 10 deri 20 vitet e ardhshme. Nėse ai arriti kėtė gjė nė moshėn 15 vjeēare, atėherė ēfarė mund tė bėjė ai kur tė jetė 25 apo 35 vjeē? "

Por mund tė pyesim gjithashtu se sa jetė do tė mund tė shpėtohen me analizėn e kancerit tė pankreasit tė ktijuar nga ky nxėnės i shkollės sė mesme.

 

Dardani15.02.2013/12:29

Nënës me shpresë...nuk është i motivuar ngase vetë ''Shteti'' nuk është i motivuar. Në rastin e Jackut nevoitet një ''Injekcion'' 70.000 Dollarësh si stimulim nga donatorët edhe ndihma e një mjeku shum të sinqertë Dr.Maitra sepse shumica e mjekëve j'a kan zili Jackut, pse nuk e zbuluan vetë metodën, por një djalosh i ri si Jacku. përshëndetje.

hysejn dermaku15.02.2013/11:27

Pajtoj plotsisht me komentin e zonjës. Talenti pa vullnet për punë është zero.

Një nënë me shpres 15.02.2013/11:10

I lumte ketij djaloshit dhe njeherit po me vjen shume mire per te ,e sidomos per nënen e tij, e cila duhet te jete krenare. E them kete sepse edhe unë e kam djalin ne moshen e tij i cili eshte shume intelegjent por dembel dhe ky pasivitet tek ai pra tek ne shqiptaret nuk munden ta paraqesin veten me afsite e tyre ne çfardo lamije te jetes ku besoj se jemi nje nder popujtë me te mençur ne bote shume dem i madh per rinin tone te sodit zgjohuni kemi nevoj per ju.