Si të ushqehemi shëndetshëm

Publikuar: 13.08.2012 - 21:01

Ėshtė shumė e rėndėsishme qė tė pėrzgjedhim ushqimet mė tė shėndetshme pėr organizmin tonė. Kėtė duhet ta bėjmė pavarėsisht planeve tė momentit pėr t'u dobėsuar apo shėndoshur. Duhet tė jemi tė informuar pėr ushqimet qė na bėjnė mirė dhe pėr ato qė janė tė dėmshme. Pasi ta kemi bėrė kėtė, nuk ėshtė fare e vėshtirė, mjafton vetėm tė konsumojmė ato mė tė shėndetshmet e tė heqim dorė njė herė e pėrgjithmonė nga patatet e skuqura apo ėmbėlsirat me shumicė. Ballkanweb transmeton  edhe arsyet pse.



Frutat dhe perimet mė ushqyese



Ėshtė e nevojshme tė hani njė shumėllojshmėri frutash dhe zarzavatesh ēdo ditė pėr tė pėrfituar maksimumin e lėndėve ushqyese, kėshtu qė mos ngurroni tė ushqeheni ndryshe dhe nė mėnyrė tė pasur. Nėse parapėlqeni zarzavatet, hidhini njė sy dietės sė mėposhtme:

Brokolit janė njė burim fantastik i pashtershėm me vitaminė C, betakarotinė, acidi folik, hekuri dhe potasi. Pėrmbajnė gjithashtu pėrbėrės tė quajtur indolė, qė ndihmojnė nė parandalimin e kancerit. Tė freskėta apo tė kaluara nė mikrovalė sepse po tė ziejnė, ato i humbin vlerat qė ofron vitamina C.

Shpargu ėshtė njė ushqim ēudibėrės me veti tė spikatura mjekėsore. Shpargu ėshtė i pasur nė acid folik dhe vitamina C, E dhe betakorotinė.

Lakra e bardhė ėshtė njė tjetėr ushqim i pasur nė vitamina C, K, E dhe potas. Pėrmban gjithashtu betakarotinė, fibra, tiaminė dhe tė tjera substanca pėr parandalimin e kancerit.



Kur sheqeri ėshtė i tepėrt



Kujdes nga niveli i yndyrnave nė njė ushqim sepse yndyrnat kanė tendencė tė shndėrrohen nė sheqer. Sheqeri nuk pėrmban nutrientė, por vetėm kalori. Specialistėt e tė ushqyerit konsiderojnė si sheqerna tė tepėrta ato qė gjenden nė produkte si ėmbėlsirat dhe kėto duhet tė kontrollohen qė tė mos japin mė shumė se 10 % tė kalorive ditore, pra qė do tė thotė tė mos konsumohen mė shumė se 200 kalori nga kėto lloj ushqimesh tė ėmbla. Njė lugė ēaji me sheqer pėrmban rreth 16 kalori dhe njė gotė e madhe me lėng pėrmban rreth nėntė lugė sheqer, pra 144 kalori tė panevojshme. Hiqni dorė nga sheqernat e panevojshme dhe zėvendėsojini ato me fruta tė freskėta ose me nėnprodukte tė frutave dhe tė sheqernave tė pėrfituara prej tyre.



Kaloritė qė nevojiten nė njė ditė



Mesatarja pėr njė grua ėshtė rreth 2000 kalori nė ditė, por nevojat pėr kalori mund tė ndryshojnė nė mėnyrė dramatike sipas llojit tė jetės qė ju bėni dhe sa aktive ėshtė ajo. Nga 20 deri 50% e nevojave tuaja ditore pėr kalori janė tė pėrcaktuara nga veprimtaria fizike. Pjesa tjetėr harxhohet nga funksionet e tjera bazė tė organizmit, si: Frymėmarrja, qarkullimi i gjakut dhe funksionimi i qelizave.



Fast food-i, i dėmshėm pėr shėndetin

Patatet e fėrguara kanė vitaminė C, por mos kaloni nė eufori, sepse disa fast food-e shtojnė sheqerna nė patatet e tyre tė fėrguara, si dhe shtojnė yndyrna nė sanduiēėt apo byrekėt me mish. Disa nga ushqimet e tyre mund tė pėrmbajnė mė shumė se 20 lugė sheqerna dhe disa pėrmbajnė mė shumė se gjysma e sasisė ditore tė kripės qė ju duhet tė merrni.

Fast food-i ėshtė vėrtet i keq pėr shėndetin tuaj nėse ju ekskluzivisht merrni ushqime tė fėrguara dhe tė shtuara me yndyrna dhe sheqerna.



Mishi i mbushur me antibiotikė



Ka njė shqetėsim nė rritje rreth pėrdorimit nė sasi tė mėdha tė antibiotikėve nė prodhimin e mishit dhe efektet e mundshme tė tyre nė shėndetin e njeriut. Shumė nga fermat qė merren me rritjen e bagėtive i ushqejnė kėto me antibiotikė pėrditė pėr tė pasur njė peshė mė tė madhe tė bagėtive dhe pėr tė luftuar sėmundjet e mundshme te kafshėt. Frika qė ekziston lidhet me faktin se mbidozat e antibiotikėve mund tė ēojnė nė krijimin e viruseve tė fuqishme dhe shumė rezistente ndaj antibiotikėve dhe kėto viruse mund tė infektojnė njerėzit. Hani mish organik sa mė shumė qė tė jetė e mundur!



A janė frutat dhe zarzavatet organike mė tė ushqyeshme?



Kjo temė ėshtė tepėr e debatueshme nė disa nga fermat qė i prodhojnė kėto, por kėrkimet e fundit tė bėra nga shoqatat pėr ushqime organike tregojnė se kėto janė me tė vėrtetė tepėr tė ushqyeshme dhe kanė nivele shumė mė tė larta tė vitaminės C, magnezit, hekurit dhe fosforit.

Spinaqi, sallata jeshile, lakra e bardhė dhe patatet treguan qartė nivele mė tė larta lėndėsh ushqyese, nga 10 deri 50% mė shumė vlera ushqimore. Supat e pėrgatitura nga zarzavatet organike pėrmbajnė nivele tė larta tė acidit salici, i cili ndihmon nė luftimin e arteriosklerozės dhe kancerit tė zorrėve.



Dieta perfekte



Shkencėtarėt nuk kanė pėrcaktuar ende se ēfarė pėrfaqėson njė dietė perfekte sepse ēdo vit qė kalon nxjerr nė pah prova tė reja pėr ushqimet qė janė potencialisht tė dėmshme ose ushqimet qė kanė efekte shėruese. Shkencėtarėt amerikanė mendojnė se njė piramidė ushqimore e mbėshtetur te drithėrat, frutat, zarzavatet, peshku dhe mishi i shpendėve (mė tepėr sesa mishi i kuq), si dhe sasi tė kujdesshme yndyrnash dhe sheqernash mund t'ju ushqejė ju nė mėnyrėn mė tė shėndetshme. Pėr njė grua aktive kėshillohet si menu ideale kjo e mėposhtmja:

Mėngjes: Njė banane dhe luleshtrydhe tė ėmbla, njė fetė bukė e zezė me margarinė luledielli dhe mjaltė. Dreka: Sallatė peshku dhe zarzavatesh dhe kivi si frut. Darka: Pulė me bizele, patate tė pjekura dhe sallatė jeshile. Ėmbėlsirė petull me reēel frutash. Pini pa kursyer ujė, lėng zarzavatesh jeshile dhe sallatė, ēaj vegjetal dhe lėng limoni. Mund tė merrni edhe pak alkool dhe pak produkte ēokollate. Dikush qė bėn njė jetė tepėr aktive ka nevojė t'i shtojė dietės sė tij mė shumė kalori.